اگرچه ما خيلى باختصار ميكوشيم معهذا خيلى اهميت دارد كه تصوريرا كه از تعليمات زردشت نسبت به خداوند بذهن ميآيد از آنچه بعدها در اذهان غلبه يافته تميز دهيم ، در گاتها خداوند ذات خيّرى است كه خالق كل و متفرد است ، صفاتى را كه به اهورامزد نسبت ميدهد مثل راستى و قدرت و نيكوكارى و سلامت و ابديت دائما طرف مخاطبه واقع شده و مثل اين است كه مستقل و جدا از اهورامزد مىباشد و ليكن از طرف ديگر غالبا اشاره مىشود كه اين صفات فقط اسماء معنى هستند و شخصيت جداگانه ندارند و بنابراين تعليمات گاتها البته توحيد را بايد قائل باشيم . در قسمت متأخر اوستا اگرچه باز اهورا خداوند اعلى است ليكن پرستش تنها متوجه اوينست و صفات ستّه را كه به او نسبت داده ميشد وجودهاى مقدس جاويد محسوب شده و به اين عنوان پرستيده ميشوند ، بعلاوه تمام خداوندان مظهر طبيعت كه زردشت آنها را منسوخ كرده بود دوباره بر سر جاى خود آمده و در معبوديت با اهورامزد و ملائكه او شريك شده‌اند چنان كه پرستش ميترا را ميتوان براى آن شاهد مثال آورد . پرستش انه‌هيتا « 1 » كه اقتباس از ربة النوع بارورى سامى مسماة به ايشتر بوده معمول شده و از اينقرار اصلاحات و توحيديكه زردشت تعليم كرده بود تدريجا فراموش گرديده و مجددا طبايع بمذهب شرك گرائيده بود . مطلبيكه باقى مانده كه بايد ضميمه شود اينست كه براى سلاطين هخامنشى اهورامزد خدائى بود قومى و مخصوص به خود آن‌كه در جزو تصاوير نقوش برجستهء بيستون به شكل يكنفر دلاور غازى كشيده شده كه در يك حلقهء دائره مانند ايستاده و دو بال منبسط و گشاده دارد و پاى آن چند پر مثل دنبال مرغ است و صورت اين خدا كه به فروهر تعبير شده عينا مأخوذ است از خداى آسوريان كه اسم آن آسور بوده و بالاخره از مصر گرفته شده است .

--> ( 1 ) - Anahita .